Geschreven door Daan Lansdorp, fysiotherapeut en eigenaar van FysioGrow. Opgeleid in littekentherapie en fasciamassage.
Wist je dat littekens niet alleen cosmetische, maar ook lichamelijke klachten kunnen veroorzaken? Dat verklevingen ervoor kunnen zorgen dat er pijn ontstaat en dat bewegingen beperkt worden?
Bij FysioGrow in Rijswijk en Den Haag behandel ik mensen met klachten door littekenweefsel. Op deze pagina vertel ik je hoe een litteken ontstaat, welke gevolgen het kan hebben en hoe littekentherapie werkt.
Wat zijn littekens en welke klachten kunnen ze geven?
Een litteken is het herstelweefsel dat het lichaam aanmaakt na schade aan de huid en het onderliggende weefsel. Denk aan een operatie, een snijwond, een brandwond, of zelfs een diepe schaafwond. Het litteken zelf is zichtbaar aan de buitenkant, maar onder de huid kan het weefsel ook verkleven met dieperliggende structuren zoals spieren, fascia (bindweefsel) en zenuwen.
Door deze verklevingen kunnen er diverse klachten ontstaan:
- Vochtophopingen rond het litteken
- Knelling van zenuwbanen
- Mechanische blokkade van gewrichten in de buurt
- Pijn op of rondom het litteken
- Gevoelloosheid of juist overgevoeligheid
- Afname van spierkracht en coördinatie
- Houdingsafwijkingen door het ontwijken van pijn
- Een grotere kans op nieuwe schade in het gebied
Deze klachten kunnen direct na het ontstaan van een litteken merkbaar zijn, maar ook pas maanden of zelfs jaren later opspelen.
De rol van fascia
Littekenweefsel heeft directe invloed op de bewegelijkheid van het bindweefsel, ook wel fascia genoemd. Fascia zorgt voor de samenhang tussen spieren, botten, zenuwbanen en andere weefsels in het lichaam. Het maakt bewegingen mogelijk, verzorgt vochttransport en verdeelt de krachten die op het lichaam komen.
Fascia loopt als een soort spinnenweb in ketens door je lichaam. Een verkleving of verstijving in de fascia op één plek, kan dus klachten geven op een heel andere plek. Een litteken in de kuit kan bijvoorbeeld invloed hebben op nekklachten, en een litteken na een keizersnede kan rugklachten veroorzaken.
Hoe ontstaat een litteken?
Bij het herstel van schade aan het lichaam kunnen we globaal drie fasen onderscheiden:
1. De ontstekingsfase
In deze fase begint het lichaam een ontstekingsreactie om met de wondgenezing te starten. Er zijn verschijnselen zoals pijn, roodheid, warmte en zwelling zichtbaar. De omliggende huid verstijft en wordt gevoeliger voor druk. Deze fase duurt enkele dagen.
2. De proliferatiefase
Deze fase begint ongeveer 1 tot 3 dagen nadat de wond is ontstaan. Het lichaam produceert herstellende stoffen die nieuwe celvorming stimuleren. Er ontstaat nieuw weefsel om het gat te dichten.
3. De remodelleringsfase
In deze fase worden de nieuwe cellen meer gerangschikt op hun plaats. Het bindweefsel vormt zich naar het model en in de richting waarop het weefsel gebruikt moet worden. Het litteken wordt minder rood, zachter en minder dik. De omliggende huid wordt elastischer. Deze fase kan tot een jaar of langer doorgaan.
Nadat het herstelproces is afgerond, blijft er een litteken achter. Hoe dit eruit ziet, hangt af van de oorzaak en het soort weefsel.
Belangrijk: voldoende water drinken speelt een rol bij gezond bindweefsel. Fascia zit vol met water. Bij chronische uitdroging droogt fascia uit en kan minder goed functioneren.
Soorten littekens
Niet elk litteken is hetzelfde. Bij FysioGrow herkennen we de volgende vijf types:
Onrijp litteken
Een litteken dat rood of roze en licht verheven is. Het kan jeuken en pijnlijk zijn. Dit is een normale fase die vaak vanzelf overgaat.
Rijp litteken
Een ouder litteken, meestal bleek, vlak, dun en lichtgekleurd. Dit is het eindstadium van een gezond herstelproces.
Hypertrofisch litteken
Komt vaker voor bij jonge mensen, met name na brandwonden, en bij mensen met een rossige of donkere huid. Dit littekenweefsel is meestal rood, verdikt en kan jeuk of pijn veroorzaken. Een hypertrofisch litteken wordt niet groter dan de oorspronkelijke wond en kan binnen enkele weken na de verwonding ontstaan. Spontane genezing is mogelijk maar kan lang duren.
Keloïd litteken
Een abnormaal verdikt, onregelmatig gevormd litteken. Het is rood tot donker gekleurd en is groter dan de oorspronkelijke verwonding. Een keloïd kan op iedere leeftijd voorkomen, maar ontstaat vaker bij jongere mensen en mensen met een donkere huid. Het kan ontstaan na elke vorm van huidbeschadiging: een operatiewond, brandwond, vaccinatie, tatoeage, piercing of acne-litteken. Soms ontstaat keloïd zelfs zonder duidelijke aanleiding, bijvoorbeeld door een ontstoken haarzakje.
Atrofisch litteken
Een klein litteken dat iets verzonken in de huid ligt. Het lijkt een putje in de huid. Bekende voorbeelden zijn de littekens na acne en waterpokken.
Wat is littekentherapie?
Littekentherapie is een gerichte fysiotherapeutische behandeling om klachten door littekenweefsel te verminderen of voorkomen. Littekens kunnen onder andere ontstaan door chirurgische of oncologische ingrepen, en hebben invloed op de fascia. Dit kan leiden tot verklevingen, verdikkingen en verhardingen, met als gevolg bewegingsbeperkingen, pijn, vochtophoping, spierzwakte en krachtvermindering.
Met littekentherapie pakken we deze verklevingen en verdikkingen aan. In de praktijk zien we vaak dat littekenweefsel over het hoofd wordt gezien als oorzaak of mede-oorzaak van klachten. Door het litteken te behandelen en los te maken, kunnen we mooie resultaten behalen, ook bij klachten die op het eerste gezicht niets met het litteken te maken lijken te hebben.
Doelen van de behandeling
- Wondgenezing bevorderen
- Wondinfectie voorkomen
- Een zo mooi en functioneel mogelijk litteken krijgen
- Klachten aan het houdings- en bewegingsapparaat voorkomen of bestrijden
Heb je een litteken na een operatie, ongeluk of bevalling, en herken je een of meerdere klachten uit de lijst hierboven? Dan kan littekentherapie zinvol zijn. Maak een afspraak om te bespreken wat we voor jou kunnen betekenen.
Aanpak en behandeling
De behandeling start altijd met een uitgebreide intake. We kijken waar de klachten precies vandaan komen en of er onderliggende ernstige klachten aanwezig zijn (zogenaamde rode vlaggen).
We brengen alle factoren die een rol kunnen spelen in kaart, en stellen samen de doelen op die jij wilt bereiken. Wat wil je straks weer kunnen als we klaar zijn met de behandelingen?
Onderzoek
Vervolgens doen we een lichamelijk onderzoek. We kijken naar de beweeglijkheid van alle fascia-delen: is het weefsel goed verschuifbaar? Zijn er verklevingen aanwezig? Dit onderzoeken we in oppervlakkige en diepere fascia-lagen. Ook beoordelen we hoe de bewegingen van het lichaam verlopen. Komen we bewegingen tegen die gehinderd worden door het littekenweefsel, dan testen we deze opnieuw nadat we het litteken hebben behandeld.
Behandeling
De behandeling bestaat uit diverse technieken. Ik gebruik voornamelijk mijn handen voor fasciamassage en mobilisaties. Soms werk ik aanvullend met een cupping-glas of kinesiotape. Door deze technieken op en rondom het littekenweefsel toe te passen, verminderen de verklevingen en verdikkingen. De verschuifbaarheid van fascia neemt toe en er ontstaat weer bewegingsruimte. Hierdoor neemt de druk- en trekspanning op het omliggende weefsel af. Dit kan er zelfs voor zorgen dat zenuwknellingen afnemen of volledig verdwijnen.
Klaar om te beginnen?
Bij FysioGrow in Rijswijk en Den Haag behandel ik wekelijks mensen met littekenklachten. Denk je dat littekenweefsel een rol speelt bij jouw klachten, of wil je preventief een vers litteken (na operatie of bevalling) goed laten begeleiden? Maak een afspraak en geef bij het inplannen Daan Lansdorp aan als therapeut. Heb je andere pijnklachten? Bekijk dan onze pijnklachten-pagina voor het volledige overzicht.
Veelgestelde vragen over littekentherapie
Wat is littekentherapie precies?
Littekentherapie is een fysiotherapeutische behandeling waarbij we met de handen, eventueel aangevuld met cupping of kinesiotape, het littekenweefsel en de omliggende fascia behandelen. Het doel is om verklevingen los te maken, de beweeglijkheid te herstellen en pijn of klachten te verminderen.
Wanneer is littekentherapie zinvol?
Littekentherapie is zinvol als je klachten ervaart die mogelijk door een litteken worden veroorzaakt: pijn, gevoeligheid, bewegingsbeperking, vochtophoping of een trekkend gevoel. Ook bij oude littekens, bijvoorbeeld na een keizersnede of operatie van jaren geleden, kunnen we vaak nog goede resultaten boeken. Daarnaast werken we preventief: door een vers litteken goed te begeleiden, voorkomen we vaak latere klachten.
Hoe lang na een operatie kan ik beginnen met littekentherapie?
Pas als de wond volledig gesloten en geheeld is. Meestal is dit ongeveer twee tot drie weken na een operatie, afhankelijk van het type ingreep. Vraag altijd eerst je behandelend arts of chirurg of de wond ver genoeg geheeld is. In de eerste fase werken we voorzichtig op het omliggende weefsel, in latere fases kunnen we directer op het litteken behandelen.
Hoeveel behandelingen heb ik nodig?
Dat verschilt per persoon en per type litteken. Bij verse littekens zien we vaak al binnen een paar sessies verbetering. Oudere of grotere littekens (bijvoorbeeld na een grote operatie of brandwond) kunnen meer sessies vergen. Tijdens de intake stellen we samen een behandelplan op met een realistische inschatting.
Wordt littekentherapie vergoed door mijn zorgverzekering?
Littekentherapie valt onder fysiotherapie en wordt vergoed via de aanvullende verzekering, afhankelijk van je polis en het aantal behandelingen dat je hebt afgenomen. Bij een verwijzing van een specialist wordt het soms ook (deels) vanuit de basisverzekering vergoed. Check je polisvoorwaarden of neem contact op om dit door te spreken.
Doet littekentherapie pijn?
De behandeling kan gevoelig zijn, vooral bij verkleefde of oude littekens. We werken altijd binnen jouw pijngrens en stemmen de druk en techniek af op wat jij aankunt. Direct na de behandeling kan het gebied wat napijn geven, dat zakt meestal binnen 1 tot 2 dagen weg.
Bronvermelding
- Mustoe et al. International Clinical Recommendations on Scar Management. International Advisory Panel on Scar Management.
- Yang L, Witten TM. A biomechanical model of wound contraction and scar formation. J Theor Biol. 2013 April 4: pii: S0022-5193(13)00117-3.