Enkelklachten

Geschreven door Daan Lansdorp, fysiotherapeut en eigenaar van FysioGrow.

Heb jij last van je enkel na een verzwikking, bij het sporten, traplopen of na een lange dag op de been? Heb je het gevoel dat je enkel onbetrouwbaar is geworden of telkens opnieuw door zwikt? Beperkt het je in werk, sport of de dingen die je het liefste doet? Stel je voor dat je weer kunt bewegen zonder steeds te denken aan je enkel.

Ik wil graag vertellen waar enkelpijn vandaan kan komen en wat je er aan kunt doen. Lees verder om meer te weten te komen!

Symptomen van enkelpijn

Enkelklachten kunnen zich op verschillende manieren laten zien. Hierover lees je straks meer. Naast de pijn zelf kun je last hebben van deze symptomen:

• Pijn aan de buiten- of binnenkant van de enkel, soms tot in de voet
• Zwelling rond het enkelgewricht of bovenop de voet
• Beperking bij het optrekken van de tenen of het strekken van de enkel
• Een onstabiel of onveilig gevoel, alsof je enkel kan doorzwikken
• Pijn bij belasting, vooral op een ongelijke ondergrond of bij draaibewegingen
• Stijfheid ’s ochtends of na lang stilzitten
• Een klikkend, knappend of schurend gevoel in het gewricht
• Krachtsverlies bij het afzetten tijdens lopen of hardlopen

Oorzaken van enkelpijn

Enkelpijn kan verschillende oorzaken hebben. Denk hierbij aan een acute verzwikking, een val of misstap, langdurige overbelasting bij sport of werk, een eerdere blessure die niet goed is hersteld, of artrose van het enkelgewricht. Deze oorzaken geven allemaal een pijnsignaal door aan het centraal zenuwstelsel.

Als het zenuwstelsel een probleem of schade aan het lichaam denkt te zien, zal het proberen het probleem niet groter te laten worden. Dit doet het door het geven van een pijnsignaal. Dit pijnsignaal heeft dus eigenlijk een hele goede reden!

In plaats van het signaal ‘plat te spuiten’ met een pijnstiller, kunnen we ook opzoek gaan naar de oorzaak van het probleem. Als je dit namelijk aanpakt heb je een goede kans dat de pijn permanent verdwijnt. Zonder dat je afhankelijk hoeft te worden van pijnmedicatie.

De meest voorkomende oorzaken waar enkelpijn vandaan kan komen:

• Acute enkelverstuiking (inversietrauma). Een verzwikking waarbij de enkel naar binnen klapt, met overrekking of een (gedeeltelijke) scheur van de buitenste enkelbanden. Een van de meest voorkomende sportblessures.
• Chronische enkelinstabiliteit. Bij een groot deel van de mensen met een ernstige verzwikking blijft het gewricht onbetrouwbaar aanvoelen, vaak door onvoldoende herstel van de spierreflexen en stabilisatie.
• Enkelartrose. Achteruitgang van het kraakbeen in het bovenste of onderste spronggewricht, vaak na meerdere blessures uit het verleden.
• Achillespees-tendinopathie. Een irritatie of (deel-)scheur van de achillespees, vaak bij hardlopers en bij plotselinge toename van belasting.
• Hielspoor en fasciitis plantaris. Pijn aan de binnenkant van de hiel of voetzool, vaak het ergst bij de eerste stappen ’s ochtends.
• Peroneuspees-klachten. Een irritatie van de pezen die langs de buitenkant van de enkel lopen, met pijn achter en onder de buitenenkel.
• Anterior impingement (footballer’s ankle). Een inklemming voorin het enkelgewricht bij maximaal optrekken van de voet, vaak bij voetballers en dansers.
• Compensatie vanuit knie, heup of looppatroon. Een veranderde voetafwikkeling door knie- of heupklachten kan de enkel stelselmatig overbelasten.

Er zijn nog meer mogelijke oorzaken, hier komen we achter tijdens het onderzoek. Bij meer algemene pijnklachten die je elders in het lichaam ervaart, lees je daar meer over.

Soms blijft de pijn bestaan, ook al lijkt de acute oorzaak door het lichaam genezen. Hier kunnen verschillende redenen voor bestaan. Zo kan het lichaam compensatie-strategieën hebben ontwikkeld, zodat je toch kunt blijven bewegen. Op de langere termijn kan dat compenseren juist voor overbelasting zorgen in andere delen van het lichaam, vaak in de knie, de heup of de andere enkel. Na een enkelblessure kan ook het zenuwstelsel “voorzichtiger” worden afgesteld, waardoor de spierreflexen vertraagd reageren en het gewricht langer onbetrouwbaar aanvoelt dan eigenlijk nodig is.

Bewegingsangst en de neiging om de enkel te ontzien kunnen daarbij een rol spelen. Hoe langer je vermijdt om de enkel weer normaal te belasten, hoe langer het herstel duurt. Bij het onderzoek kijken we ook naar deze patronen, zodat we het opbouwen van vertrouwen en belasting in het behandelplan kunnen meenemen.

Behandeling van enkelpijn

Nadat we erachter zijn gekomen wat de oorzaken van jouw klachten zijn, stellen we een behandelplan op. Eerst proberen we al het spierweefsel, bindweefsel en de gewrichten los van elkaar weer goed te laten functioneren.

Soms zit er nog een te hoge spanning in de kuit, de scheenbeenspieren of het bindweefsel rondom de enkel, en moet dit eerst worden behandeld. Dit doen we op de behandelbank. Nadat het weefsel behandeld is, kan er direct meer kracht worden geleverd en neemt de beweeglijkheid van de enkel toe.

Daarna leren we het lichaam weer om alle weefsels goed te laten samenwerken. Bij enkelklachten is balans- en proprioceptie-training een belangrijk onderdeel: het zenuwstelsel moet weer leren om snel en automatisch te reageren op kleine verstoringen, zodat je niet bij elke ongelijke stap doorzwikt. Bijvoorbeeld: bij elke stap die je zet, moeten je voet, kuit en heup samen je lichaamsgewicht opvangen. Als je heupstabiliteit niet op orde is, draait je onderbeen iets te ver naar binnen tijdens het neerzetten van de voet. Dat lijkt per stap onschuldig, maar over duizenden stappen per dag wordt het een continue overbelasting van de buitenste enkelbanden en peroneuspezen. De pijn voel je in de enkel, terwijl de oorzaak hoger op zit in de keten.

Doordat we tijdens het oefenprogramma het lichaam weer leren om kracht en stabiliteit eerlijk te verdelen door de hele keten, pakken we de oorzaak van de klachten aan!

Het aantal behandelingen is afhankelijk van de klacht. Een enkelverstuiking herstelt bij goede begeleiding meestal binnen vier tot twaalf weken, afhankelijk van de ernst. Bij chronische instabiliteit of een achillespees-tendinopathie loopt het traject langer, vaak drie tot zes maanden, omdat het opbouwen van kracht en pees-belasting tijd vraagt. Bij enkelartrose werken we toe naar het beter beheren van de klachten, met aanpassingen in belasting, schoeisel en omliggende spieren.

Wil jij van je pijn af? Een goed onderzoek laten doen waar je klachten vandaan komen? Weer beter, langer en soepeler kunnen bewegen? Maak dan nu een afspraak en kom eens langs bij FysioGrow in Rijswijk of Den Haag! Als je eerst nog meer informatie wilt, klik dan op het Whatsapp icoontje. Dan beantwoord ik ze graag voor je.

Veelgestelde vragen over enkelpijn

Wanneer moet ik met enkelpijn naar de fysiotherapeut?

Bij een verzwikking die na een week niet duidelijk verbetert, bij een enkel die telkens doorzwikt, bij chronische pijn na een eerdere blessure, of bij pijn die je sport of werk beperkt. Bij niet kunnen lopen op de enkel direct na een trauma, een zichtbare misvorming, of fors aanhoudende zwelling met blauwe verkleuring is een huisarts of spoedeisende hulp eerst aan zet om een fractuur uit te sluiten.

Hoe lang duurt het herstel van een verzwikte enkel?

Een lichte verzwikking herstelt vaak binnen twee tot drie weken, een matige binnen vier tot zes weken en een ernstige verzwikking met bandletsel kan tot drie maanden duren. Goede begeleiding maakt een groot verschil: vroeg starten met dosered belasten en balans-training voorkomt dat de enkel chronisch onbetrouwbaar blijft aanvoelen.

Helpt fysiotherapie bij chronische enkelinstabiliteit?

Ja. Bij een enkel die telkens doorzwikt is gerichte balans- en kracht-training de meest effectieve behandeling. Het zenuwstelsel leert weer om snel te reageren op kleine verstoringen, en de stabiliserende spieren worden sterker. Veel mensen kunnen daardoor weer volledig sporten zonder operatie. Pas als zes maanden goede oefentherapie onvoldoende oplevert, wordt eventueel een operatie overwogen.

Wat kan ik zelf doen na een verzwikking?

De eerste 48 uur: koel rustig, leg het been omhoog wanneer mogelijk en gebruik een drukverband bij forse zwelling. Daarna juist niet in bed gaan liggen: kortdurend voorzichtig belasten binnen wat de pijn toelaat versnelt het herstel. Ga niet vertrouwen op alleen rust en pijnstillers, want het zenuwstelsel moet juist actief weer leren om de enkel te stabiliseren.

Wanneer mag ik weer sporten na een enkelblessure?

Wanneer je pijnvrij kunt lopen, hardlopen en op één been kunt staan met je ogen dicht, en wanneer je sportspecifieke bewegingen (huppelen, kort sprinten, draaien) zonder klachten kunt uitvoeren. Te vroeg terug op het veld is de belangrijkste oorzaak van een nieuwe blessure of chronische instabiliteit. Tijdens een eindtest kunnen we beoordelen of je op alle aspecten klaar bent voor terugkeer.

Heb ik een röntgenfoto nodig na een verzwikking?

Niet altijd. Volgens de Ottawa Ankle Rules is een foto alleen nodig bij specifieke alarmsymptomen: pijn op specifieke botpunten rond de enkel, niet kunnen lopen direct na het trauma, of leeftijd boven 55 jaar in combinatie met die pijnpunten. In de overige gevallen kunnen we tijdens het onderzoek goed beoordelen of er een vermoeden van fractuur is en zo nodig alsnog doorverwijzen.